JAKI WPŁYW NA NASZE ŻYCIE MA PSYCHOLOGICZNA TRAUMA?

Życiowe wyzwania nie powinny Cię paraliżować.

Powinny pomóc Ci odkryć, kim naprawdę jesteś.

Bernice Johnson Reagon

Życie jest ciągiem doświadczeń, z których każde czyni nas silniejszymi, mimo że czasem trudno nam to sobie uświadomić.

Henry Ford

Temat psychologicznej traumy ma w sobie taki sam fenomen, jak i cały organizm ludzki. W trudnych sytuacjach psychika człowieka ma dużo różnych mechanizmów obronnych, stanów, które mają pomóc przezwyciężyć najgorsze. Jak znieczulamy ból fizyczny, tak i trauma niekiedy chroni nas od naszych urazów psychicznych i psychologicznych, dopóki będziemy gotowi przeżyć sytuacje, której doświadczymy. Często w filmach możemy obejrzeć jak wygląda taka ochrona. Czy pamiętacie jak w filmie „Efekt motyla” w reżyserii Erica Bressa i J. Mackye Grubera (2004), młody chłopak Evan miał problemy z pamięcią od dzieciństwa spowodowane traumatycznymi sytuacjami? Dużo rzeczy charakterystycznych dla traumy psychicznej zostało pokazanych w tym filmie. Zdarzało się, ze coś się działo, po czym ni stąd, ni zowąd Evan budził się kilkanaście minut później i nie pamiętał nic, co się zdarzyło przed chwilą. Taki wariant ochrony wybrała na ten moment jego psychika. Psychika Evana wymazała traumatyczne doświadczenia tak, że nie wiedział co to było. Miał nawracające koszmary senne, dopóki nie dorósł a jego psychika stała się silniejsza, tak że był w stanie wytrzymać te tragiczne wspomnienia, o których dowiadywał się z prowadzonego w dzieciństwie dziennika. Po przeczytaniu odczuwał cos dziwnego, wracał do zapomnianych wspomnień oczyma dziecka. W psychologii zjawisko to nosi nazwę flash back, Przeżywamy wówczas traumę na nowo, łącznie z emocjami i doznaniami zmysłowymi. Razem z tym odczuł, że ma wpływ i moc, żeby zmieniać sytuacje tak samo jak ludzie po przeżyciu traumatycznych sytuacji myślą, żeby wrócić i zmienić bieg tych wydarzeń, bo czują strach, przerażenie, bezradność i ten ból nie daje szans by w teraźniejszości wrócić do psychicznej równowagi.

Równie charakterystyczne dla psychotraumy i pokazane są efekty, kiedy cała sytuacja albo fragmenty tej sytuacji widzimy jakby z boku (to nie ja, to ktoś inny to przeżywa), jakby psychiczne odłączanie się od siebie i swojego ciała. Pojawia się wówczas kompletne poczucie nierealności i zwolnionego upływu czasu.

Trauma w codziennym życiu przybiera mnóstwo innych form, jak np.

  • przeżywanie dużego lęku, lękowego stanu, napady lęku wywołane pozornie błahymi czynnikami, utrzymujący się stan niepokoju,

  • problemy ze snem, koszmary,

  • drażliwość, wybuchy gniewu i płaczu,

  • zaburzenia koncentracji i pamięci,

  • doznania fizyczne w sytuacji przypominającej traumy, przyśpieszenie oddechu i pulsu,

  • wypatrywanie rzeczywistych lub wyimaginowanych zagrożeń;

  • trudności w przeżywaniu emocji, poczucie odcięcia od emocji lub nadmierna, nieadekwatna do sytuacji emocjonalność,

  • unikanie emocji, myśli, sytuacji, miejsc, ludzi związanych z urazem,

  • przy próbie nawiązania kontaktu, wrażenie, że jest nieobecny,

  • nerwowe powtarzanie nieadekwatnego zachowania, gestów, słów itp.

  • stany depresyjne,

  • myśli samobójcze.

Ale co dokładnie znaczy psychiczna lub psychologiczna trauma?

„W szerokim ujęciu traumą można określać wszelkie urazy psychiczne występujące na różnych etapach życia człowieka (kryzysy, konflikty, zagrażające życiu przewlekłe choroby somatyczne i psychiczne), które łączą się z ryzykiem wystąpienia emocjonalnych, poznawczych i społecznych zaburzeń. Takie rozumienie traumy zbliżone jest do pojęcia sytuacji stresowej. W rozumieniu wąskim trauma jest traktowana jako rodzaj ciężkiego stresora, który powoduje narażenie na utratę życia lub poważne zranienie ciała, ma najczęściej charakter nagły, niekontrolowany, może dotyczyć wielu osób równocześnie. Odnosi się to także do sytuacji, w której osoba jest świadkiem takiego wydarzenia”.

(ROCZNIKI PSYCHOLOGICZNE/ ANNALS OF PSYCHOLOGY, Folkman, 2011; Skinner i Zimmer-Gembeck, 2011; Solomon i Heide, 1999; Terr, 1991)

Urazem psychicznym nie jest samo zdarzenie, ale reakcja osoby na to wydarzenie, pamięć o emocjach. W zależności od tej reakcji stres pourazowy może być mniej lub bardziej intensywny. Przykładem traumatycznych sytuacji mogą być: wypadek lotniczy lub samochodowy, katastrofa, pożar, klęski żywiołowe, atak terrorystyczny, śmierć ukochanej osoby, ciężka choroba, operacja, urazy, rozwód rodziców, utrata statusu społecznego np. zwolnienie, postrzegane przez osobę jako stresujące i niezwykle negatywne, sytuacje trwające długo lub powtarzające się, prowadzące do urazu takie jak doświadczenie przemocy np. domowej, mobbingu w pracy, gwałtu, tortury, wojny, strzelaniny, uprowadzenia, zamachy prześladowań w szkole itp.

Uraz psychiczny dotyka wszystkich obszarów życia człowieka, zmienia jego poglądy, zachowania, relacje. Niezauważenie problemu może utrudnić powrót do normalnego funkcjonowania, z okresu przed traumatycznym wydarzeniem. Pod tym względem życie staje się ograniczone i wyobcowane. Najsmutniejsze jest to, że nierozwiązany problem, może powodować pogorszenie relacji z dziećmi, partnerem, przyjaciółmi, kolegami a szczególnie ważna jest obecność osób bliskich, ważne jest zaangażowanie pracy specjalistów (psycholog, psychoterapeuta, psychiatra), którzy mogą pomóc złagodzić objawy traumy, przeorganizować traumatyczne doświadczenia, dotrzeć do swoich prawdziwych potrzeb, wrócić do równowagi i zintegrować się z życiem socjalnym.

Mgr Antonina Chernets’ka

Psycholog/Psychoterapeuta