17 października – Światowy Dzień Mediacji

Mediacja jest procedurą, której można poddać każdy rodzaj sporu, ponieważ jest to rozmowa stron, w trakcie której dąży się do rozwiązania konfliktów, sporów, w której osoba trzecia pomaga stronom we wzajemnej komunikacji, określeniu interesów i kwestii do dyskusji oraz dojściu do wspólnie akceptowalnego konsensu i znalezienia porozumienia pomiędzy stronami sporu. Porozumienie mediacyjne wypracowane przez strony w obecności mediatora jest akceptowalne i satysfakcjonujące dla obu stron konfliktu. Jedynym warunkiem jest wyrażenie dobrowolnej zgody na udział w niej przez strony konfliktu, co ma na celu stworzenie stronom warunków umożliwiających osiągnięcie dobrowolnego porozumienia. Celem mediacji nie jest ustalenie, kto ma rację, dogłębne analizowanie przeszłości czy przepracowywanie emocji, ale przede wszystkim poszukiwanie rozwiązań, możliwych do zastosowania na przyszłość; wypracowanie rozwiązania jakie zadowala obie strony sporu i na jakie w związku z tym mogą one przystać dobrowolnie.

W przypadku sporu na tle prawnym, w sprawach karnych mediacja ma na celu naprawienie wyrządzonych przestępstwem szkód materialnych i moralnych, pozwala pokrzywdzonemu na wyrażenie jego uczuć, oczekiwań i potrzeb. Sprawcy pozwala przejąć odpowiedzialność za skutki przestępstwa oraz podjąć związane z nią działania. Sprzyja trwałemu zakończeniu konfliktu lub jego załagodzeniu.

Korzyści z mediacji
•           Stwarza stronom szansę na samodzielne rozwiązanie ich sporu w formie polubownego porozumienia.
•           Pozwala na utrzymanie wzajemnych relacji.
•           Umożliwia zachowanie korzystnego wizerunku.
•           Sprzyja obniżeniu poziomu negatywnych emocji oraz zrozumieniu potrzeb własnych i drugiej strony, a przez to zmniejsza obciążenie psychiczne związane z sytuacją konfliktową.

Zastosowanie mediacji
Mediacje mogą być stosowane w szerokiej gamie konfliktów:

  • rodzinnych, małżeńskich, pokoleniowych;
  • towarzyskich, koleżeńskich, rówieśniczych;
  • w sprawach spadkowych, majątkowych i cywilnych;
  • pracowniczych, w administracji i sporach urzędowych;
  • w sprawach gospodarczych;
  • w sprawach karnych a także dotyczących nieletnich.

Jakie standardy obowiązują w procesie mediacji?

  • Mediacja opiera się na :
    Zasadzie dobrowolności uczestnictwa, wynikającej z chęci osiągnięcie porozumienia w sporze oraz swobody wyboru mediatora przez strony konfliktu. Zgoda w tych zakresach musi być utrzymana do końca postępowania. Z tej przyczyny najlepiej jest podjąć taką próbę jeszcze przed wszczęciem sprawy sądowej, wówczas wszystkie kwestie związane z zakresem, miejscem, wyborem mediatora oraz czasem trwania mediacji zależą od umowy pomiędzy stronami sporu.
  • Zasadzie neutralności mediatora oraz miejsca prowadzenia mediacji. Mediator w całym procesie mediacyjnym zachowuje bezstronność, nie narzuca żadnych rozwiązań, ale i nie dąży do osiągnięcia celu w postaci porozumienia pomiędzy stronami, ugoda stanowi efekt wypracowany przez same strony. Mediacja jest prowadzona w taki sposób, aby ewentualna nierównowaga stron nie miała wpływu na jej przebieg i ostateczny wynik.
  • Zasadzie pełnej kontroli stron-  to strony decydują o wszystkich istotnych elementach mediacji, jej zakresie, ilości sesji, ugodzie i jej treści.
  • Zasadzie pełnej poufności- brak możliwości wykorzystania informacji w innego rodzaju postępowaniach
  • Zasadzie akceptowalności. Osoba mediatora powinna być zaakceptowana przez strony. Jego osoba nie ma prawa być stronom narzucona pod wpływem przymusu. Przywilejem strony w myśl tej zasady jest prawo do prośby o zmianę mediatora prowadzącego sprawę w przypadku gdyby zaistniały ku temu uzasadnione przesłanki.
  • Zasadzie profesjonalizmu.  Mediator podejmujący sprawę powinien posiadać specjalistyczne szkolenia z mediacji oraz wiedzę z zakresu technik komunikacji oraz skutecznych technik rozwiązywania sporów. Powinien również posiadać wiedzę na temat danej dziedziny przedmiotowej sprawy, którą podejmuje. Mediator zobowiązany jest przestrzegać kodeks etyki pracy mediatora oraz stale poszerzać, a także aktualizować wiedzę w zakresie praktyki oraz teorii.

Jak poddać się mediacji i jaki jest jej przebieg?

Według Christophera W. Moore’a jest12 etapów mediacji:

  • nawiązanie kontaktu ze stronami;
  • wybór strategii mediacji;
  • zbieranie i analiza informacji;
  • sporządzenie szczegółowego planu mediacji;
  • budowanie zaufania i współpracy;
  • rozpoczęcie sesji mediacyjnej;
  • zdefiniowanie spraw i ustalenie planu;
  • odkrywanie ukrytych interesów;
  • generowanie opcji rozwiązań;
  • ocena możliwości rozwiązań;
  • przetarg końcowy;
  • osiągnięcie formalnego porozumienia.

Istnieją dwa sposoby prowadzone do wszczęcia mediacji:

Mediacja SĄDOWA – prowadzona w oparciu o postanowienie wydane przez sąd kierujący sprawę do mediacji:

1. następuje z inspiracji sądu lub stron, w toku toczącego się postępowania sądowego, ale zawsze za zgodą stron postępowania,
2. sąd kierujący strony na mediację w postanowieniu wskazuje mediatora w pierwszej kolejności wybranego zgodnie przez strony, a w przypadku braku takiego wyboru wedle swego wskazania , doręczając mu postanowienie.
3. Po jego otrzymaniu mediator kontaktuje się ze stronami, ustalając termin miejsce spotkania. Wyjaśnia im zasady i przebieg postępowania mediacyjnego oraz ustala, czy strony wyrażają zgodę na mediację.
4. W sprawach karnych mediator po otrzymaniu postanowienia o skierowaniu sprawy do mediacji, kontaktuje się z podejrzanym/oskarżonym oraz pokrzywdzonym i wyjaśnia im cele postępowania mediacyjnego, jak również informuje o przysługujących uprawnieniach. Jeżeli skierowani na mediację potwierdzają chęć udziału w niej, wybierają sposób jej prowadzenia w postaci bezpośredniej wspólne spotkanie albo pośredniej bez osobistego kontaktu.
5. W tym ostatnim mediator spotyka się z każdym z uczestników na osobności, przekazując, w zakresie uzyskanej zgody, stanowiska i oczekiwania co do warunków ugody. Protokół z mediacji nie zawiera żadnych informacji co do stanowisk stron, a także ich oceny przez mediatora, zaś informacji z mediacji nie można przekazywać osobom trzecim.
6. Jeżeli mediacja kończy się zawarciem wspólnie wypracowanej ugody, którą strony podpisują, mediator przekazuje sądowi protokół wraz z ugodą, a także doręcza odpis protokołu stronom.
7. Sąd bada zgodność ugody z prawem i zasadami współżycia społecznego, a także ustala czy nie zmierza do obejścia prawa i czy jest zrozumiała i nie zawiera sprzeczności, a w przypadku braku zastrzeżeń zatwierdza ją. Zatwierdzona ugoda ma moc prawną ugody zawartej przed sądem i kończy postępowanie. Jeśli ugoda której nadano klauzulę wykonalności nie została wykonana, można skierować jej wykonanie do egzekucji komorniczej. W przypadku braku ugody, sprawa wraca na drogę postępowania sądowego i strony mogą dochodzić swoich praw w tym postępowaniu.

Mediacja POZASĄDOWA – prowadzona w skutek inicjatyw stron, gdzie to one “na własną rękę” zwracają się do mediatora przed wkroczeniem na drogę sądową:

1. strony sporu dobrowolnie decydują się na poddanie się mediacji,
2. wspólnie wybierają mediatora lub wskazują sposób jego wyboru, przy jego udziale w umowie określają czas i zakres prowadzonej mediacji.
Przebieg mediacji i działania podejmowane przez mediatora są analogiczne, jak w przypadku mediacji sądowej, poza elementem związanym z czynnościami sądu dotyczącymi skierowania na mediację i zatwierdzenia ugody.

W jaki sposób może zakończyć się mediacja?

  • Mediacja może zakończyć się zawarciem wspólnie wypracowanej ugody, którą podpisują strony. Jeżeli strony zawarły ugodę przed mediatorem, ugodę zamieszcza się w protokole albo załącza się do niego.
  • W razie mediacji ze skierowania sądu oraz w przypadku mediacji pozasądowej i wystąpienia przez stronę do sądu z wnioskiem o zatwierdzenie ugody zawartej przed mediatorem, mediator składa protokół w sądzie.
  • Zatwierdzona przez sąd ugoda ma moc prawną ugody zawartej przed sądem i kończy postępowanie.
  • Sąd nie zatwierdzi ugody, w całości lub części, jeżeli ugoda jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa, a także gdy jest niezrozumiała lub zawiera sprzeczności.
  • Jeśli ugoda, której nadano klauzulę wykonalności nie została wykonana, można skierować jej wykonanie do egzekucji komorniczej.
  • W przypadku braku ugody, strony mogą dochodzić swoich praw w postępowaniu sądowym.