Na stronie OKO.press w sekcji „Redakcja od A do Z” podpisuje się pod artykułami 25 osób. Oficjalne dokumenty złożone w Krajowym Rejestrze Sądowym pokazują, że w 2024 roku Fundacja zatrudniała 33 osoby na umowę o pracę — czyli co najmniej 8 pracowników etatowych więcej niż liczy cała widoczna redakcja. Ale to nie koniec trójkąta. W latach 2019–2020 za redakcją kryło się 152 umowy cywilnoprawne rocznie — sześciokrotnie więcej niż etatów. Kim są te osoby? Na co idą ich wynagrodzenia? Ile kosztują podatnika, który przekazał swoje 1,5%? Nie wiadomo — bo żadne sprawozdanie tego nie wyjaśnia.

To jest historia trójkąta 25 / 33 / 152. I to jest historia Twoich pieniędzy.

1. Trójkąt bermudzki pieniędzy podatników: 25 – 33 – 152

Zacznijmy od faktów, które każdy może sam sprawdzić. Na stronie OKO.press widnieje 25 nazwisk dziennikarzy i dziennikarek: Anton Ambroziak, Magdalena Chrzczonowicz (red. naczelna), Krystyna Garbicz, Witold Głowacki, Mariusz Jałoszewski, Miłada Jędrysik, Agnieszka Jędrzejczyk, Bartosz Kocejko (wicenaczelny), Katarzyna Kojzar, Edward Krzemień, Anna Mierzyńska, Włodzimierz Nowak, Szymon Opryszek, Piotr Pacewicz (prezes), Paulina Pacuła, Anna Pamuła, Michał Rolecki, Natalia Sawka, Dominika Sitnicka, Agata Szczęśniak, Jakub Szymczak, Marcel Wandas, Izabela Wierzbicka, Anna Wójcik, Sławomir Zagórski. To publiczna twarz redakcji.

Tymczasem w oficjalnych sprawozdaniach merytorycznych złożonych w KRS obraz jest radykalnie inny. Poniższa tabela pochodzi bezpośrednio z dokumentów Fundacji:

Analiza tej tabeli dostarcza trzech kluczowych obserwacji:

• 25 osób na stronie = publiczna twarz redakcji. To jedyny kadr, który podatnik widzi. Reszta jest ukryta.
• 33 etaty w 2024 roku = co najmniej 8 tajemniczych pracowników — etatowych, ale spoza widocznej redakcji. Kim są? Jakie pełnią funkcje?
• 152 umowy cywilnoprawne (2019–2020) = sześć razy więcej niż etatów. Przy 25 osobach w redakcji oznacza to 127 „niewidzialnych” kontrahentów, których tożsamości, zakresu usług i stawek nie ujawnia żadne sprawozdanie.
• 0 wolontariuszy — Fundacja posiadająca status OPP, apelująca do społecznego zaangażowania obywateli, nie angażuje ani jednej osoby na zasadzie wolontariatu. Wszystko jest płatne. Pytanie: za czyje pieniądze?

Na stronie OKO.press można przeczytać deklarację: „Zatrudniamy na umowę o pracę”. Dane ze sprawozdań KRS mówią coś innego: przy 152 umowach cywilnoprawnych i 20–26 etatach, około 85% osób pracujących dla Fundacji jest na umowach cywilnoprawnych, nie na etacie. To fundamentalna sprzeczność między marketingiem a faktami.

Trójkąt 25 / 33 / 152 to nie przypadkowa rozbieżność w papierach. To pytanie o to, kto i za co bierze pieniądze z funduszu zasilanego Twoim 1,5%.

2. Skala finansowa: 10 milionów złotych, nieznana część dla 185+ osób

Żeby zrozumieć wagę problemu zatrudnienia, trzeba go zobaczyć w kontekście finansowym. Poniżej pełne zestawienie przychodów, wpłat z 1,5% PIT i wyników finansowych Fundacji Ośrodek Kontroli Obywatelskiej OKO:

W 2024 roku całkowite przychody Fundacji wyniosły 10,89 mln zł, z czego 2,36 mln zł (21,7%) to środki bezpośrednio z 1,5% podatku dochodowego od Polaków. Do tego: darowizny — 8,55 mln zł, granty — 2,31 mln zł.

Zestawmy teraz tę kwotę z aparatem zatrudnienia: 33 etaty + nieznana liczba umów cywilnoprawnych. Przy założeniu, że wzorzec z lat 2019–2020 (152 umowy) utrzymał się choćby częściowo, Fundacja obsługiwała w 2024 roku ponad 185 relacji finansowych z osobami fizycznymi — etatowych i kontraktowych. Koszty osobowe są z całą pewnością dominującą pozycją kosztową. I są całkowicie niewidoczne dla podatnika.

W 2023 roku — przy rekordowych przychodach 9,73 mln zł — Fundacja wykazała stratę netto −1 083 242 zł. Wcześniej (2022) był zysk 771 tys. zł. Zmiana o 1,85 mln zł w ciągu jednego roku — bez jednego słowa wyjaśnienia w sprawozdaniu. W 2024 roku strata wyniosła −89 tys. zł. Fundacja wydaje więcej, niż zarabia. Koszty rosną. Przychody rosną. Ale wynik jest ujemny. Gdzie idą pieniądze? Na wynagrodzenia jakiej liczby osób? Odpowiedzi nie ma.

Pytanie kluczowe: czy przynajmniej część z 2,36 mln zł z 1,5% PIT trafia na wynagrodzenia dla 127 nieznanych kontrahentów na umowach cywilnoprawnych? Żadne sprawozdanie tego nie wyklucza — i żadne tego nie wyjaśnia.

3. Czerwone flagi w sprawozdaniach

Analiza dokumentów finansowych Fundacji złożonych w KRS za lata 2019–2024 ujawnia szereg niepokojących nieścisłości. Przedstawiamy je jako fakty, z których wynikają pytania.

Koszty administracyjne: wzrost o 125%, potem — cisza

W ciągu jednego roku (2020→2021) koszty administracyjne wzrosły o ponad 125% — z 251 tys. do 565 tys. zł. Następnie, od roku 2022, Fundacja przestała podawać szczegółowe dane o kosztach administracyjnych w publicznie dostępnych dokumentach. Właśnie wtedy, gdy przychody zaczęły rosnąć najszybciej.

Inne nieprawidłowości

• Pożyczka 80 000 zł — „Nie dotyczy”: W informacjach dodatkowych za lata 2019–2020 w rubrykach dotyczących pożyczek wpisano „Nie dotyczy”. Tymczasem w dokumentach tego samego okresu figuruje pożyczka w wysokości 80 000 zł. Jak coś, co istnieje, może jednocześnie „nie dotyczyć”?
• Nagła zmiana standardu ujawniania zobowiązań: W jednym roku zobowiązania warunkowe oznaczono jako „Nie dotyczy”. W kolejnym — ta sama kategoria zawiera szczegółową tabelę. Brak wyjaśnienia metodologicznego.
• Umorzenie zobowiązań publicznoprawnych w 2021 roku: W dokumentach pojawia się wzmianka o umorzeniu zobowiązań publicznoprawnych — bez jakiegokolwiek wyjaśnienia, czego dotyczyło, na jakiej podstawie i w jakiej wysokości.
• Brak wyjaśnienia straty 2023 roku: Przejście z zysku 771 tys. zł (2022) do straty −1 083 tys. zł (2023) — zmiana o niemal 1,85 mln zł — bez jednego akapitu wyjaśnienia. Podatnik, który przekazał 1,5%, nigdy nie dowiedział się, co spowodowało tę anomalię.
• Brak rozliczenia środków z 1,5% PIT: Środki z 1,5% PIT są przychodem specjalnym — powinny być rozliczane celowo. W sprawozdaniach brak przejrzystego rocznego rozliczenia: ile wpłynęło, ile wydatkowano i na jakie konkretnie cele.

4. Kto finansuje OKO.press — pytanie o „niezależność”

OKO.press konsekwentnie podkreśla, że jest „niezależny od polityków i korporacji”. Warto zestawić to hasło z listą grantodawców ujawnioną w sprawozdaniach:

• Civitates Journalism Fund — 476 tys. zł (organizacja finansowana m.in. przez europejskie fundacje filantropijne powiązane z określonymi środowiskami politycznymi)
• Active Citizens Fund — środki norweskie dystrybuowane w Polsce przez Fundację im. Stefana Batorego
• Fundacja im. Stefana Batorego — polska fundacja o wyraźnym profilu ideowym
• Fundacja im. Heinricha Bölla — fundacja powiązana z niemiecką partią Zielonych

W 2021 roku granty zagraniczne wyniosły 816 tys. zł, w 2024 roku — 2,31 mln zł. To wzrost o ponad 180% w trzy lata. Sprawozdania nie zawierają szczegółowego rozliczenia, na jakie projekty wydatkowano te środki i jakie były kryteria ich przyznania.

W Radzie Fundacji zasiadają: Jerzy Baczyński (redaktor naczelny „Polityki”), Jarosław Kurski (były wicenaczelny „Gazety Wyborczej”), Jacek Kucharczyk, Monika Płatek i Elżbieta Korolczuk. To środowisko jednoznacznie identyfikowalne na polskiej scenie medialnej. Pytanie o niezależność OKO.press — w świetle tych nazwisk i tych grantodawców — jest jak najbardziej zasadne.

Warto też odnotować profil działalności: w KRS jako główny przedmiot działalności Fundacji figuruje kod PKD 6391Z — Działalność agencji informacyjnych. Nie jest to działalność dziennikarska, edukacja medialna ani działalność kulturalna — to agencja informacyjna. Kampania „wspierasz niezależne dziennikarstwo” jest hasłem reklamowym. Fakty finansowe rysują znacznie bardziej złożony obraz.

5. Brak kontroli zewnętrznych — przy 152 umowach

W kolejnych sprawozdaniach finansowych Fundacji OKO, rok po roku, w rubryce dotyczącej kontroli zewnętrznych pojawia się ten sam identyczny zapis:

„W roku obrotowym w Fundacji nie przeprowadzano kontroli.”

Żadna kontrola zewnętrzna. Żaden audyt zlecony przez niezależnego biegłego rewidenta w zakresie rozliczenia środków z 1,5% PIT. Żadna weryfikacja celowości wydatków przez organ niezależny od Zarządu.

Teraz zestawmy to z trójkątem 25 / 33 / 152: przy 152 umowach cywilnoprawnych rocznie — których łączna wartość nie jest ujawniana — brak jakiejkolwiek kontroli zewnętrznej staje się szczególnie niepokojący. Kto weryfikuje, że środki z tych umów trafiają do osób faktycznie świadczących usługi? Kto sprawdza celowość i zasadność poszczególnych kontraktów? Na te pytania nie istnieje żadna zewnętrzna odpowiedź — bo żadna zewnętrzna kontrola nigdy nie miała miejsca.

OKO.press żąda transparentności od rządów, samorządów i spółek skarbu państwa. Portal tropił by podobne luki w sprawozdaniach jakiejkolwiek fundacji związanej z rządzącą partią — i napisałby o tym co najmniej kilka artykułów. O własnych sprawozdaniach nie napisał nic.

6. Co Fundacja LEX NOSTRA zrobiła w tej sprawie

Fundacja LEX NOSTRA nie ograniczyła się do analizy dokumentów. Złożyliśmy formalne wnioski do instytucji posiadających kompetencje nadzorcze wobec organizacji pożytku publicznego:

• Do Narodowego Instytutu Wolności — NIW-CRSO: wniosek o przeprowadzenie kontroli prawidłowości rozliczenia środków z 1,5% PIT oraz weryfikację zgodności działalności z celami statutowymi OPP, w tym zbadanie struktury zatrudnienia i proporcjonalności 152 umów cywilnoprawnych.
• Do Krajowej Administracji Skarbowej (KAS): wniosek o zbadanie prawidłowości rozliczeń podatkowych Fundacji, ze szczególnym uwzględnieniem kwestii umorzonych zobowiązań publicznoprawnych, zobowiązań podatkowych oraz zasadności kosztów uzyskania przychodu z tytułu 152 umów cywilnoprawnych.
• Do Krajowego Rejestru Sądowego: wniosek o wezwanie Fundacji do uzupełnienia braków w złożonych sprawozdaniach finansowych oraz wyjaśnienia niespójności w dokumentacji.
• Bezpośrednio do Fundacji OKO: pismo z prośbą o wyjaśnienia w sprawie: (1) pożyczki 80 000 zł nieujawnionej w informacjach dodatkowych, (2) przyczyn straty w 2023 roku, (3) rozliczenia środków z 1,5% PIT za poszczególne lata, (4) szczegółowego przeznaczenia grantów zagranicznych, (5) tożsamości i zakresu usług 152 osób zatrudnionych na umowach cywilnoprawnych.

Na moment publikacji niniejszego tekstu Fundacja OKO nie udzieliła odpowiedzi na nasze pismo. Czekamy. Czekają też podatnicy, którzy przekazali swoje 1,5%.

7. Zanim przekażesz 1,5% — Twoje pieniądze, Twoje prawo wiedzieć

Do 30 kwietnia 2026 roku miliony Polaków złożą swoje zeznania podatkowe. Wielu z nich — kierując się szlachetnym impulsem wspierania niezależnych mediów — przekaże 1,5% podatku na rzecz Fundacji Ośrodek Kontroli Obywatelskiej OKO. To ich prawo i ich wolny wybór.

Ale wolny wybór powinien być wyborem świadomym. Dlatego apelujemy: zanim wpiszesz KRS 0000620036 do swojego PIT, zadaj sobie te pytania:

Pytania, na które OKO.press nie odpowiedziało:

• Na stronie OKO.press widnieje 25 dziennikarzy. W KRS figuruje 33 etaty i 152 umowy cywilnoprawne. Kim są te osoby? Co robią? Za ile?
• Dlaczego 0 wolontariuszy — w organizacji pożytku publicznego, która apeluje do społecznego zaangażowania?
• Dlaczego OKO.press deklaruje „Zatrudniamy na umowę o pracę”, skoro 85% osób pracujących dla Fundacji jest na umowach cywilnoprawnych?
• Dlaczego w 2023 roku — przy rekordowych przychodach 9,73 mln zł — Fundacja wykazała stratę ponad miliona złotych bez żadnego wyjaśnienia?
• Dlaczego przez sześć lat żadna kontrola zewnętrzna nie sprawdziła, na co idą pieniądze z 152 umów cywilnoprawnych?
• Czy „niezależność od polityków i korporacji” jest prawdą, skoro wśród grantodawców są fundacje powiązane z europejską lewicą i zielonymi, a granty zagraniczne wzrosły do 2,31 mln zł rocznie?
• Dlaczego dane o kosztach administracyjnych zniknęły z raportów dokładnie wtedy, gdy wzrosły o 125%?

Sprawozdania finansowe Fundacji OKO dostępne są w Krajowym Rejestrze Sądowym pod numerem KRS 0000620036. Każdy obywatel ma prawo je przejrzeć. My je przejrzeliśmy — i stawiamy pytania, które powinny postawić właściwe organy nadzoru.

Twoje pieniądze — Twoje prawo wiedzieć.

Opracował:

1. płk rez. D.S. Maciej Lisowski, prof. uczel., DBA, EMBA

Dyrektor / Członek Zarządu Fundacji LEX NOSTRA

Źródła

1. Sprawozdania finansowe i merytoryczne Fundacji Ośrodek Kontroli Obywatelskiej OKO za lata 2019–2024, KRS nr 0000620036 — https://www.krs-online.com.pl
2. Kampania 1,5% OKO.press — https://oko.press/15procent
3. Redakcja OKO.press — sekcja „Redakcja od A do Z” — https://oko.press/redakcja
4. Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. 2003 nr 96 poz. 873 ze zm.) — https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20030960873
5. Narodowy Instytut Wolności — informacja o nadzorze nad OPP — https://niw.gov.pl
6. Rejestr Dokumentów Finansowych KRS — https://rdf.ms.gov.pl