Oficjalne stanowisko Fundacji LEX NOSTRA
Od kilku tygodni trwa w Polsce hałaśliwa kampania medialna i polityczna wymierzona w Fundusz Kościelny. Słyszymy o „milionach dla Kościoła”, o „rozdętym budżecie wyznań”, o „przywilejach”. W regularnych dwu- i trzydniowych odstępach ukazują się kolejne materiały, których wspólnym mianownikiem nie są fakty, lecz emocje. Wspólnym mianownikiem jest coś jeszcze — systematyczne pomijanie liczb, aktów prawnych i umów międzynarodowych, które o Funduszu Kościelnym mówią wszystko, co trzeba wiedzieć.
Fundacja LEX NOSTRA, od szesnastu lat zajmująca się obroną praworządności, ochroną osób pokrzywdzonych oraz edukacją prawną obywateli, nie zamierza w tej kampanii uczestniczyć na jej warunkach. Nie będziemy polemizować z konkretnymi redakcjami ani z konkretnymi dziennikarzami — nie karmimy trolli i nie robimy reklamy przeciwnikom prawdy. Zamiast tego przedstawiamy opinii publicznej Dekalog prawdy o Funduszu Kościelnym — dziesięć faktów opartych wyłącznie na oficjalnych źródłach urzędowych, aktach prawa powszechnie obowiązującego oraz ratyfikowanych umowach międzynarodowych. Każdy z tych faktów może zostać niezależnie potwierdzony przez właściwe organy Państwa.
I właśnie o takie urzędowe potwierdzenie wystąpiliśmy w dniu 23 kwietnia 2026 roku (sygn. FLN/MSWiA/001/2026) do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji — do Pana Ministra Tomasza Szymańskiego, Sekretarza Stanu sprawującego bezpośredni nadzór nad Departamentem Wyznań Religijnych oraz Mniejszości Narodowych i Etnicznych.
Dekalog prawdy o Funduszu Kościelnym
1. Fundusz Kościelny to 0,04% budżetu państwa
W ustawie budżetowej na rok 2026 zaplanowano wydatki budżetu państwa na poziomie przekraczającym 830 miliardów złotych. Fundusz Kościelny wynosi w niej 275,7 mln zł, co stanowi około 0,04% ogółu wydatków budżetowych. Dla unaocznienia skali — jest to mniej niż 1/2000 część rocznego budżetu Rzeczypospolitej.
Źródło: Ustawa budżetowa na rok 2026; Ministerstwo Finansów.
2. Fundusz Kościelny kosztuje każdego podatnika PIT około 90 groszy miesięcznie
Przy około 25,5 mln podatników PIT w Polsce i budżecie Funduszu na poziomie 275,7 mln zł roczny koszt na jednego podatnika wynosi około 10,81 zł — czyli około 90 groszy miesięcznie. To kwota niższa niż połowa ceny kubka kawy. W przeliczeniu na wszystkich 38 mln mieszkańców Polski (w tym dzieci, które nie płacą podatku) koszt wynosi 7,25 zł rocznie — około 60 groszy miesięcznie. Właściwą miarą obciążenia jest jednak koszt na podatnika, gdyż to z ich podatków finansowany jest budżet państwa.
Źródło: Główny Urząd Statystyczny; Ministerstwo Finansów.
3. ZUS wydaje rocznie 309,6 mln zł tylko na administracyjną czynność przekazywania składek zdrowotnych do NFZ — to więcej niż cały Fundusz Kościelny
Zgodnie z art. 88 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych pobiera 0,20% składek zdrowotnych tytułem kosztów ich obsługi. W ujęciu rocznym koszt administracyjnego „przekazywania” pieniędzy z ZUS do NFZ (309,6 mln zł) przekracza cały roczny Fundusz Kościelny (275,7 mln zł). Innymi słowy — biurokracja jednego typu przelewu z ZUS kosztuje Państwo więcej niż wsparcie wszystkich zarejestrowanych wspólnot religijnych w Polsce. Przy tym żadna redakcja nie robi reportaży o „skandalicznych kosztach ZUS” co dwa dni.
Źródło: Sprawozdanie ZUS za 2024 r.; art. 88 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
4. Polska finansuje wspólnoty religijne na jednym z najniższych poziomów w Europie
Dla porównania — w Republice Federalnej Niemiec obowiązuje Kirchensteuer (podatek kościelny na poziomie ok. 8–9% zobowiązania PIT); we Włoszech działa mechanizm otto per mille (obywatele kierują 0,8% PIT na wyznania, ok. 1,5 mld euro rocznie); w Hiszpanii obowiązuje opcjonalny 0,7% PIT. W Polsce Fundusz Kościelny stanowi 0,04% budżetu państwa — jeden z najniższych wskaźników finansowania wyznań w całej Unii Europejskiej.
Źródło: Eurostat; Pew Research Center — „Government Support for Religion in Europe”.
5. Około 30% zabytków w Polsce to obiekty sakralne — ich utrzymanie przez wyznania oszczędza Państwu miliardy
W Narodowym Rejestrze Zabytków obiekty sakralne stanowią około 30% ogółu. Katedry, kościoły, cerkwie, synagogi, meczety, cmentarze. Ich konserwacja i bieżące utrzymanie — realizowane w znacznej mierze przez związki wyznaniowe we własnym zakresie — uwalnia budżet Państwa od wielomiliardowych zobowiązań, których nie byłby w stanie samodzielnie udźwignąć bez radykalnej redukcji innych wydatków publicznych. Każda złotówka, której Państwo na to nie wydaje, jest realną oszczędnością dla polskiego podatnika.
Źródło: Narodowy Instytut Dziedzictwa; Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
6. Wolność religijna i współdziałanie Państwa z wyznaniami są gwarantowane konstytucyjnie
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej w art. 25 nakłada na Państwo obowiązek współdziałania z kościołami i innymi związkami wyznaniowymi dla dobra człowieka i dobra wspólnego. Artykuł 32 gwarantuje równość wobec prawa wszystkim 189 zarejestrowanym wyznaniom, a art. 53 gwarantuje wolność sumienia i religii. Fundusz Kościelny jest jednym z instrumentów realizacji tych norm konstytucyjnych.
Źródło: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 Nr 78, poz. 483).
7. Fundusz Kościelny to rekompensata za mienie zabrane wspólnotom religijnym przez państwo komunistyczne
Fundusz Kościelny został utworzony na podstawie ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki (Dz.U. 1950 Nr 9, poz. 87), na mocy której państwo komunistyczne upaństwowiło majątek Kościoła Katolickiego oraz innych związków wyznaniowych. Zabrano w ten sposób ponad 108 tysięcy hektarów gruntów oraz 3 709 budynków — w tym 60 szkół i przedszkoli, 15 szpitali i sanatoriów, 550 budynków katechetycznych oraz 901 budynków mieszkalnych. Komisja Majątkowa przy MSWiA zwróciła wspólnotom religijnym jedynie część zabranego mienia — do dziś nie zwrócono ponad 62 tysięcy hektarów. Zabrane wówczas szpitale, szkoły i obiekty administracyjne nieprzerwanie służą polskiemu społeczeństwu — pozostają własnością Państwa i są przez nie wykorzystywane.
Fundusz Kościelny nie jest zatem „dotacją dla Kościoła” — jest częściową rekompensatą za mienie zabrane wbrew prawu. W istocie owe 90 groszy miesięcznie, które ponosi każdy podatnik PIT, to symboliczna opłata za korzystanie przez Państwo z budynków odebranych Kościołowi Katolickiemu i innym wspólnotom wyznaniowym.
Źródło: Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki (Dz.U. 1950 Nr 9, poz. 87); dane Komisji Majątkowej przy MSWiA.
8. Likwidacja Funduszu Kościelnego uderzyłaby bezpośrednio w kapelanów szpitalnych, wojskowych oraz osób wykluczonych społecznie
Z Funduszu Kościelnego finansowane są m.in. ubezpieczenia społeczne i zdrowotne kapelanów posługujących w szpitalach, jednostkach wojskowych oraz wśród osób wykluczonych społecznie. Dotyczy to kapelanów wszystkich zarejestrowanych wyznań — nie wyłącznie Kościoła Katolickiego. Ograniczenie lub likwidacja Funduszu uderzyłoby zatem w posługę kapelańską dla chorych, żołnierzy oraz najbardziej potrzebujących.
Ci, którzy dziś hałaśliwie domagają się likwidacji Funduszu, w pierwszej kolejności uderzą w chorych w szpitalach, żołnierzy w koszarach, więźniów i bezdomnych. Nie w „bogaty Kościół” z medialnej karykatury — bo taki Kościół istnieje głównie w tej karykaturze.
Źródło: Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie Funduszu Kościelnego; dokumenty Konferencji Episkopatu Polski.
9. Fundusz Kościelny jest zakotwiczony w Konkordacie między Rzeczpospolitą Polską a Stolicą Apostolską
Konkordat został podpisany w dniu 28 lipca 1993 roku, a następnie ratyfikowany w dniu 23 lutego 1998 roku. Jest to wiążąca umowa międzynarodowa — traktat zawarty przez Rzeczpospolitą Polską ze Stolicą Apostolską. Jednostronna likwidacja lub istotna zmiana Funduszu Kościelnego stanowiłyby naruszenie traktatu o konsekwencjach międzynarodowo-prawnych.
To nie jest drobiazg proceduralny. Likwidacja Funduszu Kościelnego nie byłaby reformą — byłaby jednostronnym naruszeniem traktatu międzynarodowego ze skutkami w porządku międzynarodowo-prawnym.
Źródło: Konkordat między Stolicą Apostolską i Rzeczpospolitą Polską — Dz.U. 1998 Nr 51, poz. 318.
10. Z Funduszu Kościelnego korzysta 189 zarejestrowanych związków wyznaniowych — nie tylko Kościół Katolicki
Beneficjentami Funduszu są między innymi: Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny, Muzułmański Związek Religijny w Rzeczypospolitej Polskiej, Związek Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP, Kościół Ewangelicko-Augsburski, Kościół Chrześcijan Baptystów, Kościół Zielonoświątkowy, Karaimski Związek Religijny, Kościół Adwentystów Dnia Siódmego oraz 181 innych zarejestrowanych wyznań. Mówienie o Funduszu wyłącznie w kontekście Kościoła Katolickiego jest więc merytorycznie nieprawdziwe.
Ci, którzy domagają się likwidacji Funduszu w imię „równego traktowania”, realnie uderzą w równe traktowanie wszystkich wyznań — również tych mniejszościowych, o które tak głośno deklarują troskę.
Źródło: Rejestr kościołów i innych związków wyznaniowych prowadzony przez MSWiA (Departament Wyznań Religijnych oraz Mniejszości Narodowych i Etnicznych).
Co robimy dalej
Fundacja LEX NOSTRA skierowała do Pana Ministra Tomasza Szymańskiego formalną prośbę o urzędowe potwierdzenie każdego z dziesięciu faktów zawartych w naszym Dekalogu. Nie prosimy o opinię polityczną. Prosimy o to, co leży w bezpośrednich kompetencjach Pana Ministra:
- urzędowe potwierdzenie autentyczności dziesięciu faktów — albo wskazanie konkretnych faktów wymagających korekty wraz z oficjalnym uzasadnieniem i wskazaniem właściwego źródła urzędowego;
- publiczne stanowisko MSWiA, że Rząd Rzeczypospolitej Polskiej pozostaje związany Konkordatem (Dz.U. 1998 Nr 51, poz. 318) i nie planuje jednostronnych zmian naruszających tę umowę międzynarodową;
- potwierdzenie, że MSWiA zapewnia równe traktowanie wszystkich 189 zarejestrowanych związków wyznaniowych — zgodnie z art. 25, art. 32 oraz art. 53 Konstytucji RP.
Odpowiedzi oczekujemy w terminie 14 dni od daty wpływu pisma. Do wiadomości skierowaliśmy je m.in. do Przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski, Nuncjatury Apostolskiej, Rzecznika Praw Obywatelskich, Polskiej Rady Ekumenicznej, Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP, Muzułmańskiego Związku Religijnego w RP, Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego, Marszałka Sejmu, Marszałka Senatu oraz parlamentarzystów — z apelem o złożenie zapytań poselskich w tej sprawie.
Równolegle publikujemy „Dekalog prawdy o Funduszu Kościelnym” jako kluczowy materiał edukacyjny Fundacji. Każdy obywatel Rzeczypospolitej ma prawo do faktów. Do tego, żeby ocenić Fundusz Kościelny nie na podstawie medialnej narracji, lecz na podstawie liczb z ustawy budżetowej, danych GUS, sprawozdań ZUS, rejestru MSWiA i tekstu Konkordatu.
Dziewięćdziesiąt groszy miesięcznie. Taka jest cena prawdy. Tyle kosztuje polskiego podatnika Fundusz Kościelny — i tyle są warte kampanie, które próbują z tej kwoty zrobić zagrożenie dla finansów Państwa.
Fundacja LEX NOSTRA pozostaje otwarta na publiczną debatę w oparciu o fakty — nie o narracje medialne ani o interesy polityczne.
- płk rez. DS prof. ucz. Maciej Lisowski DBA, EMBA Dyrektor / Członek Zarządu Fundacji LEX NOSTRA Wiceprezes Stronnictwa Pracy Ekspert Federacji Bezpartyjni i Samorządowcy ds. reformy wymiaru sprawiedliwości, służb specjalnych, praw obywatelskich i kontroli Odznaczony Medalem „Pro Patria”
Pełny tekst pisma Fundacji LEX NOSTRA do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (sygn. FLN/MSWiA/001/2026 z dnia 23 kwietnia 2026 r.) wraz z rozdzielnikiem adresatów „do wiadomości” jest dostępny w dziale „Publikacje” na stronie Fundacji.
