Dr Grzegorz Krzeszowski
Podejmując tematykę związaną z strategią, operacjami, taktyką – poziomami i fazami systemu antyterrorystycznego w Polsce już na wstępie warto wyjaśnić „podstawowe” znaczenie terminu terroryzm.
Wedle powszechnego wprowadzenia do definicji: terroryzm stanowi przemyślane użycie przemocy celem stworzenia ogólnego klimatu strachu w populacji. Tym samym osiągnięcia określonego celu politycznego. Warto zaznaczyć, iż terroryzm był praktykowany przez organizacje polityczne o celach zarówno prawicowych, jak i lewicowych, przez grupy narodowe i religijne, rewolucjonistów a nawet przez instytucje państwowe, takie jak armia, służby wywiadowcze – a w systemach o konotacjach autorytarnych bądź rejonach o dużej niestabilności (niekiedy nawet) policja.
Warto tutaj zaznaczyć, że bogactwo systemów prawnych w poszczególnych państwach na świecie powoduje zróżnicowanie w występujących definicjach i interpretacjach terminu – terroryzm. Jednakże pomimo odmienności występują elementy zbieżne, które zostały podjęte m.in. w poniższym ujęciu.
Kontynuując należy zauważyć, iż terroryzm polega na użyciu lub groźbie przemocy. Poza tym ma na celu wywołanie strachu nie tylko wśród bezpośrednich ofiar, ale także wśród szerokiego grona odbiorców. Stopień, w jakim opiera się na strachu, odróżnia terroryzm zarówno od wojny konwencjonalnej, jak i partyzanckiej. Chociaż konwencjonalne siły zbrojne niezmiennie prowadzą wojnę psychologiczną przeciwko wrogowi, ich głównym środkiem zwycięstwa jest siła zbrojna. Podobnie siły partyzanckie, które często polegają na aktach terroru i innych formach propagandy, dążą do zwycięstwa militarnego. Można tutaj zaryzykować stwierdzenie, że terroryzm stanowi wyrachowane użycie przemocy w celu wzbudzenia strachu, osiągnięcia celów politycznych, gdy bezpośrednie zwycięstwo militarne nie jest możliwe.
Jednocześnie warto uzupełnić powyższe o tezę, iż znaczna część aktów terroru nie jest (wielokrotnie) bezpośrednio skierowana do ofiar, lecz do widzów, słuchaczy i czytelników – wszystkich, którzy w jakikolwiek sposób uzyskali przygnebiające, napawające grozą informacje o zdarzeniu. Kontynuując wydaje się, że z tej perspektywy jest to wyjątkowo brutalny akt o charakterze teatralnym. Niestety z prawdziwymi uczestnikami zdarzenia – bezpośrednimi ofiarami zamachów.
Trzeba zaznaczyć, iż jeden z aspektów „teatralizacji” zjawiska współczesnego terroryzmu sięga w odległą przeszłość dziejów związanych z przetrwaniem istoty ludzkiej w środowisku nacechowanym zagrożeniami o cechach egzystencjalnych. Na przestrzeni istnienia człowieka przetrwały przede wszystkim geny ludzi, którzy potrafili odpowiednio wcześnie wykryć zagrożenie. Kolejno w adekwatny sposób reagować. Dokładnie ten mechanizm, który odpowiada m.in. za przetrwanie naszych genów pomaga (często wbrew intencjom) m.in. za pośrednictwem mediów, prasy, internetu popularyzować poczucie strachu.
Ludzki mózg został nauczony (drogą wyzwań dziejowych) odpowiednio reagować na zagrożenia. Tym samym zwraca szczególną uwagę (w przykładowym zestawieniu 50 lub 100 informacji medialnych, prasowych a także pozyskanych drogą online) przede wszystkim na te kilka „wiadomości” opisujących zagrożenie – często pomijając bądź przenosząc na dalszy plan pozostałe m.in. pozytywne informacje. Tym samym możemy poczuć zagrożenie związane z zamachami w odległych od nas miejscach globu np. Indii, Australii, USA. Zależność wpływa przy relatywnie niskich nakładach finansowych w relacji do uzyskanych efektów odczuwać silne poczucie strachu na dużą skalę.
Jednocześnie kontynuując wywód warto zaryzykować tezę, że nawet najbardziej brutalny akt terrorystyczny, który nie zostałby nagłośniony przez media, prasę, szeroko rozumiane „przestrzenie online” stanowiłby w sensie postulatywnym dla terrorystów istotną porażkę. Co wiązałoby się z brakiem transmitowania poczucia strachu – zagrożenia.
W odniesieniu do Państwa Polskiego wyszczególniamy trzy zasadnicze poziomy systemu antyterrorystycznego:
1. Poziom strategiczny (działania o charakterze systemowym)
2. Poziom operacyjny (koordynacja wymiany informacji)
3. Poziom taktyczny (realizacja zadań ustawowych)
Poziom strategiczny (działania o charakterze systemowym) obejmuje takie składowe jak:
1. Prezes Rady Ministrów i Rada Ministrów – podejmują kluczowe działania o charakterze systemowym w zakresie ochrony antyterrorystycznej kraju
2. Organy opiniodawczo-doradcze, tj. Międzyresortowy Zespół do Spraw Zagrożeń Terrorystycznych (dalej: MZds.ZT), Kolegium ds. Służb Specjalnych i Rządowy Zespół Zarządzania Kryzysowego (dalej: RZZK)
3. Minister właściwy do spraw wewnętrznych jako podmiot wiodący w fazie przygotowania, reagowania i odbudowy w kontekście zagrożeń o charakterze terrorystycznym
4. Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego (dalej: ABW), jako podmiot wiodący
w fazie zapobiegania zagrożeniom o charakterze terrorystycznym.
Poziom operacyjny (koordynacja wymiany informacji) obejmuje takie składowe jak:
1. Zadania na tym poziomie koordynuje Centrum Antyterrorystyczne Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego (CAT ABW)
2. W odniesieniu do kwestii związanych z zarządzaniem kryzysowym – Rządowe Centrum Bezpieczeństwa (dalej: RCB).
Poziom taktyczny (realizacja zadań ustawowych) obejmuje takie składowe jak:
1. Wykonywany przez poszczególne służby i instytucje, w których zakresie właściwości pozostaje antyterrorystyczna ochrona państwa ABW (Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego), AW (Agencja Wywiadu), Policja, SG (Straż Graniczna), SKW (Służba Kontrwywiadu Wojskowego), SWW (Służba Wywiadu Wojskowego), ŻW (Żandarmeria Wojskowa), SOP (Służba Ochrony Państwa), RCB (Rządowe Centrum Bezpieczeństwa), PSP (Państwowa Straż Pożarna), MON (Ministerstwo Obrony Narodowej), GIIF (Generalny Inspektor Informacji Finansowej), Służba Celno-Skarbowa, MSZ, Prokuratura Krajowa, BBN (Biuro Bezpieczeństwa Narodowego), organy samorządowe).
W ramach funkcjonującego na terenie polski systemu antyterrorystycznego istotne znaczenie uzyskały tzw. Fazy działań antyterrorystycznych w ramach, których wyszczególniamy następujące: faza zapobiegania, faza przygotowania, faza reagowania, faza odbudowy:
1. Faza zapobiegania składa się z: działań wywiadowcze i kontrwywiadowcze, monitorowana środków masowego przekazu, ochrony cyberprzestrzeni, ochrony granicy państwowej, ochrony obywateli i placówek RP poza granicami państwa, polityki informacyjnej i edukacyjnej, polityki migracyjnej i azylowej oraz integracyjnej, przeciwdziałania finansowaniu terroryzmu, rozpoznawania zagrożeń, wymiany informacji, zapobiegania radykalizacji i rekrutacji do organizacji terrorystycznych.
2. Z kolei faza przygotowania składa się z: oceny zabezpieczenia potencjalnych celów ataku, ochrony infrastruktury krytycznej, ochrony skupisk ludzkich, ochrony systemów transportowych, opracowywania planów i zwiększanie zasobów, organizacji ćwiczeń i szkoleń, współpracy z sektorem prywatnym, zdolności do reagowania na zagrożenia CBRN (zagrożenia Chemiczne, Biologiczne, Radiologiczne i Nuklearne z ang. Chemical, Biological, Radiological, Nuclear).
3. Natomiast faza reagowania składa się z: działań na miejscu zdarzenia, w tym działań kontrterrorystycznych, czynności operacyjno-rozpoznawcze i dochodzeniowo-śledcze, komunikacji ze społeczeństwem, pomocy ofiarom, współpracy cywilno-wojskowej.
4. Kolejno faza odbudowy składa się z: odtwarzania sił i środków, doskonalenia procedur.
Wiodącą rolę w poszczególnych fazach reagowania na zagrożenia o charakterze terrorystycznym spełniają następujące podmioty:
1. W fazie zapobiegania zagrożeniom o charakterze terrorystycznym na terytorium RP podmiotem wiodącym jest Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego (dalej: ABW), która realizuje zadania poprzez prowadzenie czynności operacyjno-rozpoznawczych, analityczno-informacyjnych i dochodzeniowo-śledczych w zakresie rozpoznawania, monitorowania, zapobiegania i wykrywania przestępstw terroryzmu oraz ścigania ich sprawców, jak i koordynacji wymiany informacji o tego typu zagrożeniach
i współpraca w tym zakresie.
2. W fazie przygotowania w odniesieniu do zagrożeń o charakterze terrorystycznym podmiotem wiodącym jest minister właściwy do spraw wewnętrznych, który jest odpowiedzialny m.in. za ochronę bezpieczeństwa i porządku publicznego, ochronę granicy państwa, kontrolę ruchu granicznego i cudzoziemców, koordynację działań związanych z polityką migracyjną państwa, a także zarządzanie kryzysowe, ratownictwo i ochronę ludności. Swoje zadania realizuje on zarówno bezpośrednio, jak i poprzez działanie podległych lub nadzorowanych przez siebie służb – Policji, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa i Państwowej Straży Pożarnej (dalej: PSP) oraz we współpracy z innymi organami, służbami i instytucjami. Należy podkreślić, iż działania w tym zakresie realizowane są także przez inne podmioty uczestniczące w systemie antyterrorystycznym RP.
3. W fazie reagowania na zagrożenia o charakterze terrorystycznym podmiotem wiodącym jest minister właściwy do spraw wewnętrznych. Zadania w tym zakresie realizuje zarówno bezpośrednio, jak i poprzez działanie nadzorowanych służb, a także we współpracy z innymi służbami, organami i instytucjami.
4. W fazie odbudowy w odniesieniu do zagrożeń o charakterze terrorystycznym podmiotem wiodącym jest minister właściwy do spraw wewnętrznych. Istotną rolę
w zakresie usuwania skutków zdarzeń o charakterze terrorystycznym pełni również minister właściwy do spraw administracji publicznej, wojewodowie oraz organy jednostek samorządu terytorialnego na poziomie powiatu i gminy.
Wersja w języku angielskim: https://fundacja.lexnostra.pl/strategy-operations-tactics-level-and-phases-of-the-anti-terrorist-system-in-poland/
English version: https://fundacja.lexnostra.pl/strategy-operations-tactics-level-and-phases-of-the-anti-terrorist-system-in-poland/
